Topraklama neden önemlidir ve evinizde var mı nasıl anlarsınız?

Topraklama, elektrik tesisatının görünmeyen ama en çok hayat kurtaran parçası. Kaçak akım rölesi bile ancak sağlam bir topraklama ile birlikte tam işlevini görüyor.

Topraklama ne yapar?

Bir cihazın içindeki kablo yalıtımı bozulup metal gövdeye temas ettiğinde, gövde tehlikeli bir gerilime çıkar. O gövdeye dokunan kişi, akımın toprağa ulaşmak için bulduğu yol hâline gelir. "Çarpma" dediğimiz şey tam olarak budur.

Topraklama iletkeni bu senaryoya çok daha kolay bir yol sunar: akım insan yerine bakır iletken üzerinden toprağa akar. Bu ani akım artışını kaçak akım rölesi ya da sigorta algılar ve devreyi keser. Zincirin tamamı ancak birlikte çalışır.

Evinizde topraklama var mı?

En sık yanılgı, prizde toprak fişi (yanlardaki metal tırnaklar) görünmesinin topraklama olduğu düşüncesidir. Eski tesisatlarda topraklamalı priz takılmış ama arkasında hat bırakılmamış olabilir; hatta bazı yerlerde nötr hattı toprak ucuna bağlanmıştır. Bu son durum tehlikelidir.

• Basit priz test cihazı (fişli, ışıklı tip) ilk kontrolü verir; birkaç yüz liralık bu cihaz her evde bulunabilir
• Kesin sonuç için topraklama direnci ölçümü gerekir, bu özel cihazla yapılır
• Panoda ayrı bir toprak barası ve ona gelen sarı-yeşil iletkenler varsa bu iyi bir işarettir
• Bina ortak topraklama barası olup olmadığı yönetimden öğrenilebilir

Nötr, toprak yerine kullanılamaz

Eski tesisatlarda maliyet nedeniyle bazen nötr hattı priz toprak ucuna bağlanmıştır. Bu uygulama normal koşullarda çalışıyormuş gibi görünür ama nötr hattında bir kopukluk olduğunda cihaz gövdesine faz gerilimi biner.

Nötrü toprak yerine kullanmak, karşılaştığımız en tehlikeli hatalı uygulamadır. Tespit edildiğinde hemen düzeltilmesi gerekir.

Eş potansiyel bağlantı: banyonun görünmez koruması

Banyoda su boruları, kalorifer boruları, küvet ve metal duş teknesi gibi iletken parçalar birbirine ve topraklamaya bağlanır. Buna eş potansiyel bağlantı denir. Amaç, iki metal yüzey arasında gerilim farkı oluşmasını engellemektir, fark yoksa akım da geçmez.

Tadilatta metal borular plastikle değiştirildiğinde, eski hattın sağladığı doğal süreklilik de biter. Bu kalem, banyo tadilatlarında en çok atlanan güvenlik detayı.

Topraklama yoksa ne yapılabilir?

Boru güzergâhı uygunsa mevcut hatlara topraklama iletkeni ilave edilebilir. Uygun değilse kanal açılarak yeni hat çekilir. Her iki durumda da önce binada ortak topraklama barası olup olmadığına bakılır; yoksa bina genelinde bir çalışma gerekir.

Bina genelinde çözüm mümkün değilse, en azından kaçak akım rölesi ilavesi riski azaltır. Ancak bunun topraklamanın yerini tutmadığını açıkça söylemek gerekir; geçici bir iyileştirmedir, kalıcı çözüm değil.

Kırsal ve taşlı zeminlerde durum

Toprak direnci zeminin cinsine göre değişir. Malatya'nın kırsal mahallelerinde sık karşılaşılan taşlı ve kuru zeminlerde tek bir çubuk elektrot yeterli olmayabilir. Bu durumda birden fazla elektrot, derine inen uygulama veya zemin iyileştirmesi gerekir.

Ölçümün toprağın kuru olduğu dönemde yapılması önemlidir; yağmurdan hemen sonra alınan ölçüm gerçekte olduğundan iyi sonuç verir ve yanıltıcı olur.