Malatya Elektrik Tesisatı

Elektrik tesisatı nasıl planlanır?

Planlama, mekânın nasıl kullanılacağını konuşmakla başlar. Salonda televizyon ünitesinin nereye geleceği, mutfakta ankastre fırın ve bulaşık makinesinin konumu, yatak odasında yatağın iki yanına priz gerekip gerekmediği; bunların tamamı kablo çekilmeden önce belli olmalıdır. Kaba tesisat aşamasında yapılan on dakikalık bir konuşma, sonradan yapılacak yarım günlük kırımı sıfırlar.

Ardından yük dağılımı çıkarılır. Aydınlatma, normal priz, mutfak prizi, banyo prizi, klima ve elektrikli ısıtıcı gibi yüksek çekişli cihazlar ayrı hatlara alınır. Amaç şudur: bir hatta çıkan arıza tüm daireyi karanlıkta bırakmasın, bir cihazın çekişi diğerini etkilemesin.

Kablo kesiti yükün büyüklüğüne ve hattın uzunluğuna göre seçilir. Aydınlatma hatlarında 1,5 mm², priz hatlarında 2,5 mm², elektrikli fırın ve ısıtıcı gibi yüksek güçlü tekil cihazlarda 4 mm² ve üzeri kesit tipik uygulamadır. Uzun mesafelerde gerilim düşümü hesaba katılarak bir üst kesite çıkılır.

Yeni tesisat mı, yenileme mi?

Kaba inşaat aşamasındaki bir yapıda tesisat sıfırdan kurulur; boru güzergâhları, buatlar ve pano yeri serbestçe belirlenir. Bu en ucuz ve en temiz senaryodur.

Oturulan bir dairede ise iki yol vardır. Birincisi komple yenileme: eski kablolar sökülür, kanal açılır, yeni boru ve kablo çekilir, sıva ve boya yenilenir. İkincisi kısmi yenileme: mevcut borulardan kablo değişimi yapılır, sadece pano ve kritik hatlar elden geçirilir. Boruların içi kullanılabilir durumdaysa ikinci yöntem kırım gerektirmediği için hem hızlı hem ekonomiktir.

Hangi yolun uygun olduğuna keşifte karar veriyoruz. Buat kapaklarının açılması, birkaç noktadan kablo yalıtımının kontrol edilmesi ve pano incelemesi genelde yeterli oluyor.

Bir dairede kaç priz olmalı?

Sayı kadar konum da önemlidir. Aşağıdaki dağılım, Malatya'da yaptığımız 3+1 daire uygulamalarında hem yeterli hem de israfa kaçmayan bir başlangıç noktasıdır:

Priz sayısını artırmak, tesisat kapanmadan önce en ucuz iyileştirmedir. Sonradan tek bir priz eklemek, kaba tesisatta on priz eklemekten pahalıya gelir.

Pano ve koruma elemanları

Panonun görevi sadece sigorta barındırmak değildir; arıza anında hangi bölümün etkileneceğini belirler. Doğru kurulmuş bir panoda mutfak arızası salonun ışığını söndürmez, banyodaki kaçak tüm daireyi etkilemez.

• Ana şalter: dairenin tamamını tek noktadan kesebilmek için
• Kaçak akım rölesi (30 mA): can güvenliği için zorunlu kabul edilmeli
• Otomatik sigortalar: her hat için ayrı, hattın kesitine uygun amperajda
• Etiketleme: hangi sigortanın nereyi beslediği yazılı olmalı

Kaçak akım rölesinin test butonuna altı ayda bir basılmasını öneriyoruz. Bastığınızda atmıyorsa röle görevini yapmıyor demektir; bu kontrol otuz saniye sürer.

Malatya'da tesisat yenilerken dikkat ettiklerimiz

Malatya'nın eski yapı stoğu, özellikle Battalgazi ve Yeşilyurt'un merkez mahallelerinde, tesisat açısından belirli bir profil gösteriyor: alüminyum iletken, topraklamasız hat, tek sigorta grubu ve buat yerine döşeme altından geçirilmiş ekler. Bu tip yapılarda kablo değişimi kadar buat düzeninin yeniden kurulması da gerekiyor.

Deprem sonrası güçlendirme veya tadilat gören binalarda ise kolon hattının bütünlüğü ayrıca kontrol edilmeli. Kırım sırasında zarar gören besleme kabloları, ilk bakışta çalışıyor görünse bile yalıtımı zedelenmiş olabilir.

Kablo kesiti neye göre seçilir?

Kesit seçimi tahminle değil hesapla yapılır. Üç şey belirleyicidir: hattın taşıyacağı akım, hattın uzunluğu ve döşeme şekli. Aynı akımı taşıyan iki hattan uzun olanı daha kalın kesit ister, çünkü uzunluk arttıkça gerilim düşümü artar.

Konutta yaygın uygulama şudur: aydınlatma hatları 1,5 mm², priz hatları 2,5 mm², elektrikli su ısıtıcısı ve fırın gibi yüksek çekişli cihazlar için 4 mm² ve üzeri. Ancak bunlar başlangıç değerleridir; hat uzunsa bir üst kesite çıkmak gerekir.

Sigortanın görevi kabloyu korumaktır. Bunun için sigorta, kablonun taşıyabileceğinden büyük seçilemez. "Sigorta atıyor, büyütelim" yaklaşımı korumayı devre dışı bırakır ve kabloyu yakma riskini doğurur.

Buat: tesisatın en çok sorun çıkaran noktası

Arızaların büyük kısmı kablonun ortasında değil, eklerin yapıldığı buatlarda çıkar. Burada iki hata sık görülür: uçların burularak bantlanması ve buata kapasitesinin üstünde ek sığdırılması.

Burularak yapılan ek zamanla gevşer. Gevşek bağlantı direnç, direnç ısı üretir; ısınan nokta önce yalıtımı bozar, sonra kararır. Klemens ya da uygun bağlantı elemanı kullanmak bu zinciri baştan keser.

Buatların erişilebilir kalması da önemlidir. Sıvanın altına gömülüp kapağı kapatılan buata bir daha ulaşılamaz; arıza çıktığında duvarı kırmak gerekir. Biz buat yerlerini fotoğraflayıp güzergâh planıyla birlikte size bırakıyoruz.

Kaçak akım rölesi ne yapar, ne yapmaz?

Kaçak akım rölesi (RCD), hattan giden ve dönen akımı karşılaştırır. Akımın bir kısmı topraktan ya da insan üzerinden kaçarsa aradaki fark bir eşiği geçer ve röle devreyi keser. Konutta kullanılan 30 mA'lik röle, can güvenliği için tasarlanmıştır.

Ama röle her şeyi çözmez. Aşırı yüke karşı korumaz, o sigortanın işidir. Faz–nötr arasında oluşan bir temasta da devreye girmez, çünkü akım dengesi bozulmaz. Dolayısıyla röle ile sigorta birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Rölenin çalışıp çalışmadığını ayda bir test tuşuyla kontrol edin. Basıldığında atmıyorsa röle görevini yapmıyor demektir; değişmesi gerekir. Bu, 10 saniyelik ama hayat kurtaran bir alışkanlıktır.

Hat planı: kaç hat, nereye?

İyi bir tesisatta hatlar işlevlerine göre ayrılır. Bir hattın arızası tüm evi karartmaz, bir cihazın çekişi diğerini etkilemez.

• Aydınlatma hatları ayrı (mümkünse kat/bölge bazında iki hat)
• Genel priz hatları ayrı
• Mutfak prizleri kendi hattında
• Fırın, ankastre ocak ve bulaşık makinesi için ayrı hatlar
• Çamaşır makinesi ve kurutucu için ayrı hat
• Banyo hattı ayrı ve kaçak akım korumalı
• Klima ve elektrikli su ısıtıcısı için ayrı hatlar
• Balkon ve dış mekân prizleri korumalı ayrı hat

Panoda ayrıca birkaç boş yer bırakılır. İleride bir hat eklendiğinde panonun tamamen değişmesi gerekmesin diye.

Sıva altı mı, sıva üstü mü?

Sıva altı tesisat görünmez ve kalıcıdır; tadilatla birlikte yapıldığında ek maliyeti sınırlıdır. Sıva üstü kanal ise kırım gerektirmez, oturulan evde tek gün içinde bitirilebilir ama görünürdür.

Karar genelde şuna bağlıdır: duvar zaten açılacak mı? Tadilat varsa sıva altı; yoksa ve bütçe kısıtlıysa kanal makul bir çözümdür. Kiralık daire ve iş yerlerinde kanal sık tercih edilir.

Ara bir yol da var: kritik hatları (mutfak, banyo, klima) sıva altına almak, geri kalanı kanalla çözmek. Kırımı azaltıp en çok yük taşıyan hatları düzgün kurmayı sağlar.

Yenilemede evde oturmak mümkün mü?

Kısmi yenilemede evet. Oda oda ilerlenir, gün sonunda kalan hatlara enerji verilir, akşam evde ışık ve buzdolabı çalışır. Toz kontrolü için çalışılan oda perdeyle ayrılır.

Komple yenilemede ise kırım, toz ve gün boyu elektriksizlik nedeniyle birkaç gün boşaltmak daha sağlıklıdır. Tadilat zaten yapılıyorsa bu soru kendiliğinden çözülür.

Teslimde ne veriyoruz?

• Kapanan hatların ve buat yerlerinin fotoğrafları
• Pano şeması ve etiketlenmiş sigorta listesi
• Yalıtım direnci ve topraklama ölçüm sonuçları
• Kaçak akım rölesi test kaydı
• Kullanılan kablo ve malzemenin marka/sınıf listesi

Bu dosya, yıllar sonra duvara raf takarken ya da yeni bir hat eklerken en çok işinize yarayan şey oluyor. Evi satarken de alıcının en çok merak ettiği kalemi baştan kapatıyor.