Malatya Hidrofor ve Pompa Sistemleri

Debi ve basma yüksekliği nasıl hesaplanır?

Basma yüksekliği (metre olarak) üç bileşenden oluşur: statik yükseklik, sürtünme kaybı ve istenen çıkış basıncı. Statik yükseklik, suyun alındığı seviye ile en üst kullanım noktası arasındaki kot farkıdır. Sürtünme kaybı boru çapına, uzunluğuna ve dirsek sayısına bağlıdır. Çıkış basıncı ise musluğun rahat çalışması için gereken 15–20 metre civarındaki ek değerdir.

Debi tarafında ise eşzamanlılık devreye girer. 12 dairelik bir binada tüm muslukların aynı anda açılmayacağı varsayımıyla, toplam ihtiyacın belirli bir oranı hesaba katılır. Bu oran fazla tutulursa pompa büyür ve gereksiz enerji harcar; az tutulursa yoğun saatlerde su kesilir.

Uygulama tipine göre pompa seçimi

Pompa panosu ve koruma

Pompanın ömrünü belirleyen en önemli unsur, doğru korunmasıdır. Kuru çalışma koruması olmayan bir dalgıç pompa, su seviyesi düştüğünde birkaç dakika içinde sargısını yakabilir. Faz koruma rölesi olmayan bir üç fazlı pompa, tek faz kaybında zarar görür.

• Termik koruma: motorun aşırı akıma karşı korunması
• Faz koruma rölesi: faz kaybı, sıralama ve düşük gerilim koruması
• Kuru çalışma koruması: seviye şalteri, elektrot veya akım izleme
• Yıldız-üçgen veya yumuşak yol verme: büyük motorlarda kalkış akımını sınırlar
• Çalışma saati sayacı: bakım planlaması için

Bu korumaların maliyeti, pompanın kendisinin küçük bir yüzdesidir; buna karşılık en sık görülen arıza sebeplerinin çoğunu önler.

İki pompalı çalışma (yedekli sistem)

Kritik uygulamalarda tek pompa yerine iki pompalı grup tercih edilir. Pompalar dönüşümlü çalışır; biri arızalandığında diğeri devreye girer. Ayrıca yoğun talep anında ikisi birlikte çalışarak kapasiteyi artırır.

Apartmanlarda, otel ve yurtlarda, üretim tesislerinde bu yapıyı öneriyoruz. Dönüşümlü çalışma, iki pompanın da eşit yıpranmasını sağladığı için toplam ömrü uzatıyor.

Hidrofor seçimi: iki rakam belirler

Hidrofor seçimi debi ve basma yüksekliği üzerinden yapılır. Debi, aynı anda kaç musluğun açılabileceğini; basma yüksekliği ise suyun kaç kata çıkabileceğini belirler.

Konutta kaba bir hesap şudur: her daire için belirli bir eşzamanlılık katsayısı alınır, toplam daire sayısıyla çarpılır. Yüksek katlı binalarda ayrıca kat yüksekliği ve boru sürtünme kaybı eklenir.

Büyük hidrofor almak sorunu çözmez. Gereğinden büyük pompa sık açılıp kapanır, hem enerji harcar hem kendini yorar. Doğru boyutlandırma, büyük seçmekten daha önemlidir.

Frekans kontrollü (invertörlü) sistemler

Klasik hidrofor açık–kapalı çalışır: basınç düşünce devreye girer, yükselince durur. Bu, musluktaki basıncın sürekli dalgalanması ve pompanın sık devreye girmesi demektir.

Frekans kontrollü sistemde pompanın devri, talebe göre sürekli ayarlanır. Basınç sabit kalır, pompa yumuşak çalışır ve enerji tüketimi düşer. Çok katlı binalarda üst katlardaki basınç sorununu da ortadan kaldırır.

İlk yatırımı daha yüksektir. Apartman gibi sürekli çalışan sistemlerde bu fark birkaç yılda enerji tasarrufuyla kapanır; az kullanılan bir bağ evinde ise klasik sistem yeterli olabilir.

Genleşme tankı: en sık atlanan parça

Tank, pompa durduktan sonra basıncı bir süre tutan yastıktır. İçindeki hava zamanla azalır; azaldığında pompa sürekli devreye girip çıkmaya başlar.

Kontrolü basittir: tankın sibobundan basınç ölçülür ve presostatın devreye girme basıncının biraz altında olmalıdır. Şarj edilerek düzeltilir.

Tank hacmi de pompa gücüne göre seçilmelidir. Küçük tank, doğru şarj edilse bile pompayı sık çalıştırır. Bu, arızanın değil yanlış boyutlandırmanın sonucudur.

Su deposu ve emiş

Hidrofor doğrudan şebekeden emiş yapamaz; çoğu yerde bu yasaktır ve zaten şebeke basıncını düşürür. Doğru kurulum, şebekeden depoya dolum, depodan hidroforla basınçlandırma şeklindedir.

Depo hacmi, kesinti sürelerine ve tüketime göre seçilir. Deponun temizliği de ihmal edilmemelidir; yılda bir yapılan depo temizliği hem su kalitesini korur hem pompayı tortudan uzak tutar.

Emiş hattında çek valf bulunmalıdır. Çek valf tutmadığında su geri kaçar, pompa boşa çalışır ve basınç kendiliğinden düşer.

Koruma ekipmanı

• Kuru çalışma koruması (su yoksa pompa durmalı)
• Faz koruma rölesi (üç fazlı sistemlerde)
• Termik manyetik koruma
• Darbe emici (su darbesine karşı)
• Titreşim takozu ve esnek bağlantı (gürültüye karşı)

Pompayı yakan üç şey susuz çalışma, faz kaybı ve aşırı akımdır. Üçü için de koruma vardır ve üçü de panoya konması gereken standart ekipmandır.

Gürültü sorunu

Bodrumda çalışan bir hidroforun sesi, betonarme yapıda üst katlara kolayca taşınır. Sesin kaynağı genelde motor değil, titreşimin yapıya aktarılmasıdır.

Çözüm üç adımdır: pompayı titreşim takozu üzerine oturtmak, boru bağlantılarında esnek kompansatör kullanmak ve boruları duvara rijit bağlamamak.

Bu üçü uygulandığında gürültü ciddi biçimde düşer. Ses yalıtım kabini ise son çare; önce titreşim yolunu kesmek gerekir.