Malatya Jeneratör ve UPS

Kritik yük nasıl belirlenir?

Kritik yük analizi üç soruyla yapılır: bu cihaz durursa ne kaybederiz, ne kadar süre dayanabilir, yeniden başlatması ne kadar sürer? Cevaplar cihazları üç gruba ayırır.

Bu ayrım yapılmadan alınan jeneratör, ya gereğinden büyük olduğu için yakıt yakar ya da gereğinden küçük olduğu için yükü kaldıramaz.

Otomatik transfer panosu (ATS)

ATS, şebeke kesildiğinde jeneratöre çalışma emri verir, gerilim kararlı hâle gelince yükü jeneratöre aktarır ve şebeke geri geldiğinde işlemi tersine yapar. En kritik işlevi ise mekanik ve elektriksel kilitlemedir: şebeke ile jeneratörün aynı anda hatta bağlanmasını fiziksel olarak engeller.

Bu kilitleme olmadan yapılan bağlantılarda jeneratör enerjisi şebeke hattına geri basar. Bu, hatta çalışan kişiler için ölümcül bir tehlikedir ve kesinlikle kabul edilemez. Elle prizden prize yapılan "geri besleme" uygulamalarına hiçbir koşulda onay vermiyoruz.

UPS seçimi ve akü ömrü

UPS kapasitesi hem güç (kVA) hem de süre (dakika) olarak belirlenir. 10 dakikalık bir yedekleme, kontrollü kapatma için genelde yeterlidir; jeneratörle birlikte kullanılıyorsa 5–10 dakika ideal aralıktır. Jeneratör yoksa ve iş sürekliliği isteniyorsa akü grubu büyütülür.

Akü ömrü ortam sıcaklığına çok duyarlıdır. 25 °C'de 4–5 yıl dayanan bir akü, 35 °C'de bu sürenin yarısını görür. UPS'in serin ve havalandırmalı bir alanda konumlandırılması, akü değişim maliyetini doğrudan düşürür.

Devreye alma ve periyodik test

Kurulum sonrası mutlaka yük altında test yapıyoruz: şebeke kesilir, jeneratörün çalışma süresi ve transfer zamanı ölçülür, kritik hatların beslendiği doğrulanır. Bu testi yılda en az iki kez tekrarlamanızı öneriyoruz. Hiç çalıştırılmayan bir jeneratör, ihtiyaç anında çalışmama eğilimindedir.

Jeneratör mü UPS mi? İkisi farklı iş yapar

UPS, kesinti anında hiç ara vermeden devreye girer ama sınırlı süre besler. Jeneratör ise devreye girmesi saniyeler alır fakat yakıt olduğu sürece besler.

Bilgisayar, sunucu ve kasa sistemleri için UPS zorunludur; anlık kesinti bile veri kaybı demektir. Soğuk hava deposu, üretim hattı ve asansör için jeneratör gerekir.

Kritik tesislerde ikisi birlikte kullanılır: UPS kesinti anını köprüler, jeneratör devreye girene kadar sistemi ayakta tutar.

Hangi yükler beslenecek?

Tüm tesisi jeneratörle beslemek çoğu işletmede gereksiz ve pahalıdır. Doğru yaklaşım kritik yükleri ayırıp sadece onları beslemektir.

Bu ayrım pano seviyesinde yapılır: kritik yükler ayrı bir tali panoya alınır ve jeneratör bu panoyu besler. Aydınlatmanın tamamı yerine kaçış yolu ve çalışma alanı aydınlatması seçilir.

Kritik yük listesi çıkarıldığında jeneratör gücü de gözle görülür ölçüde düşer; ilk yatırım ve yakıt maliyeti azalır.

Jeneratör gücü nasıl hesaplanır?

Toplam güç yeterli bir ölçüt değildir. Motorlu yükler kalkışta anlık olarak çok yüksek akım çeker; jeneratör bu kalkış akımını karşılayabilmelidir.

Asansör, kompresör ve büyük pompa gibi yükler bu yüzden hesabı hemen etkiler. Kalkış sırası da planlanabilir: yükler kademeli devreye alınarak daha küçük jeneratör kullanılabilir.

Yakıt deposu kapasitesi ise ne kadar süre besleme istendiğine göre seçilir. Kesinti süreleri geçmiş verilerden tahmin edilebilir.

Otomatik transfer ve senkron

Otomatik transfer şalteri (ATS), şebeke kesildiğinde jeneratörü çalıştırır ve yükü ona aktarır; şebeke geldiğinde geri alır. Bu geçişin doğru ayarlanması sistemin kalbidir.

Şebeke ile jeneratörün asla aynı anda bağlı olmaması gerekir; bu, hem tesise hem şebekede çalışan personele risk yaratır. Mekanik ve elektriksel kilitleme zorunludur.

UPS akü bakımı

UPS'in gerçek zayıf noktası aküdür. Aküler zamanla kapasite kaybeder ve kesinti anında beklenen süreyi vermez.

Akü testi periyodik yapılmalıdır; "UPS var" demek yeterli değildir, kaç dakika verdiğinin ölçülmüş olması gerekir.

Akü odasının havalandırması ve sıcaklığı da ömrü aynı ölçüde etkiler. Sıcak bir odada aküler beklenenin çok altında ömür verir.