Kaçak akım rölesi neden atar? Kaynağı bulmanın adımları

Kaçak akım rölesi, panodaki en değerli koruma elemanıdır. Görevi cihazı korumak değil, insanı korumaktır. Dolayısıyla atmasına "arıza" demek yerine "uyarı" demek daha doğru.

Röle tam olarak neyi ölçer?

Bir devrede faz üzerinden giden akım ile nötr üzerinden dönen akım normalde birbirine eşittir. Kaçak akım rölesi bu iki değeri sürekli karşılaştırır. Aradaki fark 30 miliamperi aştığında, akımın bir kısmının devre dışına, toprağa, bir metal gövdeye ya da bir insana, kaçtığını anlar ve devreyi keser.

30 mA değeri rastgele seçilmemiştir; insan kalbinde fibrilasyon riskinin başladığı eşiğin altında kalacak şekilde belirlenmiştir. Röle bu yüzden "hayat koruma" elemanı olarak anılır.

Kaynağı daraltma: dört adım

1. Evdeki tüm cihazların fişini çekin, sadece sabit tesisat kalsın (aydınlatma dahil kapatın).
2. Röleyi kaldırın. Kalkıyorsa sorun cihazlardan birinde, kalkmıyorsa hatta demektir.
3. Cihazları tek tek takın; her takıştan sonra birkaç dakika bekleyin. Röle hangisinde atarsa suçlu odur.
4. Cihazsız hâlde de atıyorsa hat gruplarını sırayla devreye alın ve hangi grupta attığını belirleyin.

Bu dört adım, çağrıların önemli bölümünde kaynağı evde bulmanızı sağlıyor. Bulduğunuz bilgiyi telefonda paylaştığınızda müdahale de kısalıyor.

En sık suçlular

Deneyimimizde kaçak akım çağrılarının büyük çoğunluğu şu kaynaklardan birine çıkıyor:

• Elektrikli su ısıtıcısı (termosifon), rezistans izolasyonu zayıflar, en yaygın neden budur
• Çamaşır ve bulaşık makinesi, su ve yaşlanma birlikte kaçak üretir
• Nem almış banyo veya balkon hattı, özellikle yağmurdan sonra ortaya çıkar
• Bahçe ve dış mekân aydınlatması, buat içine su girer
• Yıpranmış uzatma kablosu ve seyyar cihazlar
• Ankastre fırın, sızan yağ ve nem, zamanla izolasyonu bozar

Yağmurlu havada atıp kuru havada atmıyorsa dış mekân hattına, sadece belirli bir cihaz çalışırken atıyorsa o cihaza odaklanmak gerekir. Bu iki bilgi tespiti epey hızlandırır.

Birikimli kaçak: hiçbiri tek başına suçlu değilse

Bazen tek bir cihazda değil, birkaç cihazın küçük kaçaklarının toplamında sorun olur. Her biri tek başına 8–10 mA kaçırıyorsa ve aynı anda çalışıyorlarsa toplam 30 mA'yı aşar ve röle atar. Böyle olunca hangi cihazı çıkarsanız sorun geçiyormuş gibi görünür ama asıl mesele toplam kaçaktır.

Çözüm, hatları birden fazla röleye bölmektir. Aydınlatma ve priz gruplarının ayrı rölelere alınması hem bu sorunu çözer hem de bir kaçak oluştuğunda tüm dairenin karanlıkta kalmasını önler.

Yapılmaması gerekenler

Kaçak akım rölesini devre dışı bırakmak, köprülemek veya daha yüksek eşikli bir röleyle değiştirmek, korumayı önler. Bu, karşılaştığımız en tehlikeli müdahaledir.

Röle sürekli atıyor ve yaşamı zorlaştırıyorsa doğru yol, kaçağı bulmaktır. Geçici olarak dahi devre dışı bırakılması kabul edilebilir değil; aynı gün ölçüm yaptırmak gerekir.