Hidrofor neden sürekli çalışır?

Hidrofor arızalarının büyük bölümü pompanın kendisinden değil, çevresindeki üç parçadan kaynaklanıyor: basınç tankı, basınç şalteri ve çekvalf. Pompayı değiştirmeden önce bu üçlüye bakmak, çoğu zaman hem parayı hem zamanı kurtarıyor.

Sık devreye giriyor mu, hiç durmuyor mu?

İki farklı belirti, iki farklı neden grubuna işaret eder ve karıştırılmamalıdır.

Basınç tankı: en sık suçlu

Tankın içinde bir membran ve arkasında sıkıştırılmış hava bulunur. Bu hava sistemin "yayı" gibidir; musluk açıldığında önce tanktaki basınçlı su kullanılır, ancak basınç belirli seviyenin altına düşünce pompa devreye girer.

Hava zamanla kaçtığında tank görevini yapamaz ve pompa her musluk açılışında anında devreye girer. Bu, hidroforun sık devreye girmesinin en yaygın nedeni.

Kontrolü basittir: sistem basıncı boşaltılır ve tank üzerindeki sibobtan manometreli bir pompa ile ölçüm yapılır. Değer, pompanın devreye girme basıncının yaklaşık 0,2 bar altında olmalıdır. Düşükse hava basılır.

Membran yırtıksa

Sibobtan hava yerine su geliyorsa membran yırtılmıştır ve tank değişmelidir. Böyle bir durumda hava basmak geçici bir çözüm bile olmaz; hava doğrudan suya karışır.

Tank gövdesinde pas, şişme veya kaynak yerinde sızıntı varsa da değişim gerekir. Sadece havası kaçmışsa hava basmak yeterlidir, tank değişmez. Bu ayrım maliyet açısından önemli.

Çekvalf ve gizli kaçak

Çekvalf, suyun geri kaçmasını engelleyen tek yönlü vanadır. Sızdırdığında basınç yavaşça düşer ve pompa musluk kapalıyken bile devreye girer.

Aynı belirtiyi tesisattaki küçük bir kaçak da verir. Ayırt etmek için hidrofor çıkışındaki vana kapatılır: pompa hâlâ sık kalkıyorsa sorun çekvalf veya tanktadır; kalkmıyorsa kaçak tesisattadır.

Basınç şalteri ayarı

Basınç şalteri, pompanın hangi basınçta devreye girip hangi basınçta duracağını belirler. Devreye girme (P1) ve durma (P2) değerleri arasındaki fark çok küçükse pompa sürekli açılıp kapanır.

Tipik bir konut hidroforunda P1 = 2 bar, P2 = 3,5 bar gibi bir aralık uygundur. Aradaki farkın 1,5 bar civarında tutulması, hem konforlu basınç hem makul devreye girme sıklığı sağlar.

Sık devreye girmenin maliyeti

Pompanın ömrünü belirleyen en önemli faktörlerden biri devreye girme sayısıdır. Her kalkışta motor yüksek akım çeker ve mekanik parçalar zorlanır. Günde 200 kez devreye giren bir pompa, günde 20 kez devreye girenden çok daha hızlı yıpranır.

Yılda bir yapılan on dakikalık tank basıncı kontrolü, bu sayıyı hissedilir ölçüde düşürüyor. Bu, tüm tesisatta getirisi en yüksek bakım kalemlerinden biri.

Beş dakikada nedeni daraltmak

Ustayı çağırmadan önce yapabileceğiniz üç adım var ve üçü de birkaç dakika sürüyor. Sonuca göre sorunun hangi parçada olduğu büyük ölçüde belli oluyor.

1. Evdeki bütün muslukları kapatın ve yarım saat bekleyin. Hidrofor bu sürede hiç kalkmıyorsa tesisat sağlam demektir.
2. Kalkıyorsa hidrofor çıkışındaki vanayı kapatıp tekrar bekleyin. Yine kalkıyorsa sorun çekvalf ya da tankta; durursa kaçak tesisatta.
3. Bir musluğu açıp pompanın ne kadar sonra devreye girdiğine bakın. Anında giriyorsa tankın havası kaçmış demektir.

Bu üç adımın sonucu, aramanız gerektiğinde de işe yarıyor: sorunu tarif etmek yerine hangi parçanın şüpheli olduğunu söyleyebiliyorsunuz.

Tank havası nasıl ölçülür?

Ölçüm mutlaka sistem basıncı boşaltılmış hâlde yapılıyor. Tank içinde su basıncı varken alınan değer, membranın iki tarafındaki basıncın toplamını gösteriyor ve tamamen yanıltıcı oluyor.

1. Pompanın elektriğini kesin.
2. En yakın musluğu açıp sistemdeki suyu boşaltın; akış tamamen kesilene kadar bekleyin.
3. Tankın üzerindeki plastik kapağı çıkarın, altındaki sibobu bulun.
4. Manometreli bir pompayla değeri okuyun.
5. Değer, pompanın devreye girme basıncının yaklaşık 0,2 bar altında olmalı.
6. Düşükse yavaşça hava basın; yüksekse sibobun ucuna bastırıp bir miktar boşaltın.

Devreye girme basıncı 2 bar olan bir sistemde tank havası 1,8 bar civarında olmalı. Fabrikadan gelen 1,5 bar değeri her sisteme uymuyor; şalter ayarınıza göre değişiyor.

Ne sıklıkla kontrol edilmeli?

Yılda bir kez yeterli. Tanktaki hava, sibobun contasından ve membranın kendisinden çok yavaş biçimde kaçıyor; bu kaçış yıllar içinde birikiyor.

Yeni takılan bir tankta ilk kontrol altı ay sonra yapılabiliyor. Değer düşmemişse takvim yıllığa alınıyor. Kuyudan beslenen ve tortu taşıyan sistemlerde daha sık bakmak gerekiyor.

Tank küçükse ne olur?

Doğru havalandırılmış bir tank bile hacmi yetersizse pompanın sık kalkmasını engelleyemiyor. Tankın işi, iki kalkış arasında kullanılabilecek su miktarını depolamak.

Tankı büyütmek pompanın basıncını artırmıyor; yalnızca kalkış sayısını düşürüyor. Basınç sorunu ayrı bir konu ve orada pompa seçimine bakmak gerekiyor.

Gizli kaçak nerede aranır?

Vana kapatma testinde sorun tesisatta çıktıysa sıra kaçağı bulmaya geliyor. Sık karşılaşılan noktalar bellidir:

• Rezervuar iç takımı: sessizce klozete akan su en yaygın sebep.
• Bahçe musluğu ve dış hat: kışın donmuş bir bağlantı bahar gelince damlıyor.
• Şofben ya da kombi emniyet ventili: damlama gidere gittiği için görülmüyor.
• Gömme rezervuarlar: sızıntı duvarın içinde kalıyor.
• Eski musluk salmastraları: damla damla ama gün boyu.

Rezervuar testi kolay: hazneye birkaç damla gıda boyası damlatıp yarım saat bekleyin. Klozet haznesinde renk görünüyorsa iç takım sızdırıyor demektir.

Pompa hiç durmuyorsa

Sık kalkmak ile hiç durmamak farklı sorunlar. Pompa duruyor ama sık kalkıyorsa yukarıdaki üçlüye bakılıyor; hiç durmuyorsa pompa hedef basınca ulaşamıyor demektir.

Bunun sebepleri: şalterin durma basıncının pompanın kapasitesinin üzerinde ayarlanmış olması, çarkların aşınması, emiş tarafında tıkanıklık ya da sistemde büyük bir kaçak.

Sürekli çalışan bir pompa kısa sürede ısınıyor ve termikten atıyor. Bu tabloyu görürseniz sistemi kapatıp beklemek, motoru korumanın en hızlı yolu.

Şalter kontakları

Basınç şalteri mekanik bir parça ve her kalkışta kontakları kıvılcım yapıyor. Sık devreye giren bir sistemde kontaklar birkaç yılda yanmaya başlıyor.

Yanmış kontak, pompanın geç kalkmasına ya da hiç kalkmamasına yol açıyor. Kapak açıldığında kontakların karardığı gözle görülüyor; bu durumda şalter değişiyor.

Kuru çalışma koruması

Deposu boşalan ya da kuyusu çekilen bir sistemde pompa suyu bulamadan dönmeye devam ediyor. Bu, hem sık kalkma gibi görünüyor hem pompayı en hızlı bitiren durum.

Kuru çalışma koruması bu durumda pompayı durduruyor. Deponun şamandırasına bağlı bir kontak ya da hat üzerindeki bir basınç anahtarıyla kuruluyor; maliyeti düşük, faydası büyük.

Apartmanlarda durum

Çok daireli binalarda hidrofor gün boyu çalışıyor ve sık kalkma daha erken fark ediliyor. Burada tank hacmi tek daireye göre çok daha belirleyici.

İki pompalı gruplarda pompaların dönüşümlü çalışması gerekiyor. Panodaki dönüşüm ayarı bozulduğunda bir pompa sürekli çalışıp yıpranıyor, diğeri boş duruyor. Yıllık kontrolde bu ayara da bakılıyor.

Frekans kontrollü sistemler

İnvertörlü hidroforlar açılıp kapanmak yerine devri ayarlayarak sabit basınç tutuyor. Sık kalkma sorunu bu sistemlerde büyük ölçüde ortadan kalkıyor.

Yine de küçük bir tank gerekiyor; sıfır debide sistemin basıncı tutması için. Tankın havası burada da kontrol ediliyor, yalnızca kalkış sayısı çok daha düşük olduğu için etkisi geç görünüyor.

Ne zaman usta çağırmalı?

• Sibobtan hava yerine su geliyorsa; membran yırtılmış demektir.
• Pompa çalışıyor ama basınç hiç yükselmiyorsa.
• Motor ısınıp termikten atıyorsa.
• Panoda kararma, koku ya da kıvılcım varsa.
• Vana kapatma testinde kaçak tesisatta çıktı ve yeri bulunamıyorsa.

İlk dört madde beklemeye gelmiyor. Özellikle dördüncüsünde önce enerjiyi kesip sonra aramak gerekiyor.

Malatya koşullarında

Şehrin bazı bölgelerinde şebeke basıncı gün içinde epeyce değişiyor; sabah ve akşam yoğunluğunda düşüyor. Depolu sistemlerde bu fark hissedilmiyor ama doğrudan şebekeden emen sistemlerde pompanın çalışma düzenini bozuyor.

Suyun sertliği de bir etken. Kireç zamanla çekvalfin tam kapanmasını engelliyor ve pompa musluk kapalıyken kalkmaya başlıyor. Kuyudan beslenen sistemlerde tortu aynı işi yapıyor; bu bölgelerde çekvalf, tank havasından daha sık kontrol ediliyor.

Kışın çıkan sorunlar

Soğukta iki şey değişiyor. Birincisi, dış hatta ya da korumasız bir hacimde duran hidroforun donma riski; ikincisi kullanım alışkanlığının değişmesiyle pompanın çalışma düzeninin farklılaşması.

Donmuş bir hatta pompa suyu itemiyor ve sürekli çalışır hâle geliyor. Bahçe hattının vanası kışa girmeden kapatılıp boşaltıldığında bu tablo hiç oluşmuyor.

Bir de kışın fark edilen kaçaklar var: donup çatlayan bir dış musluk, hava ısınınca damlamaya başlıyor ve pompa musluk kapalıyken kalkıyor. Baharda ilk yapılacak kontrol dış hat oluyor.

Yıllık bakımda ne yapılıyor?

• Tank hava basıncı ölçülüyor, gerekirse takviye ediliyor.
• Çekvalf sızdırmazlığı vana kapatma testiyle kontrol ediliyor.
• Basınç şalterinin devreye girme ve durma değerleri okunuyor.
• Şalter kontakları açılıp gözle inceleniyor.
• Pano bağlantıları sıkılıyor.
• Kuru çalışma koruması tetiklenerek deneniyor.
• Çalışma sesi ve titreşim dinleniyor.

Yedi maddenin tamamı bir saatte bitiyor. Sık kalkma sorunu olan sistemlerde bu bakım, pompa değişimini yıllarca öteliyor.